Cũng như bao nhiêu người dân làng Lung Leng, anh A Lủi không biết rõ thuyền độc mộc có từ khi nào và ai là người khai sinh ra nó. Anh chỉ biết rằng từ bao đời nay chiếc thuyền gỗ mảnh khảnh ấy gắn bó với người Ba Na đi qua không biết bao nhiêu đoạn sông Đăk Bla lắm đá, ghềnh, và giờ anh lại tiếp nối giữ nghề đẽo thuyền độc mộc, dẫu biết rằng cái nghề này khó có thể nuôi sống bản thân anh và gia đình trong thời buổi chẳng còn mấy ai dùng loại thuyền cổ xưa này nữa.
Trên con sông Đăk Bla mênh mang đầy nắng và gió, A Lủi cùng người bạn thân mải mốt chèo con thuyền độc mộc từ phía bờ bên kia về bờ bên này. Con thuyền mảnh và dài như chiếc lá rẽ nước lao đi theo từng nhịp chèo vung lên đầy mạnh mẽ của hai người đàn ông to khỏe có khuôn mặt góc cạnh và rám nắng trông như những chiến binh Tây Nguyên thuở xưa.
mộc đã từng có một thời gian dài gắn bó với đời sống và văn hóa của người Ba Na. Nó không chỉ là công cụ chuyên chở và đi lại thông dụng mà còn thể hiện nét tài hoa của người Ba Na trong kĩ thuật chế tác loại thuyền độc đáo này.
Theo những người cao tuổi ở làng Lung Leng, thuyền độc mộc còn gọi là cái “sõng”, tiếng Ba Na là “Plung”. Thuyền độc mộc được đẽo nguyên khối từ một thân cây to; làm bằng các loại gỗ mềm dẽo, chịu nước, chịu được va đập. Thuyền không có kích cỡ nhất định, chủ yếu phụ thuộc vào kích thước của cây gỗ, thường thì dài khoảng 5 đến 9 m hoặc có thể dài hơn.
Dụng cụ đẽo thuyền ban đầu khá đơn giản, chủ yếu là cưa tay, rìu, dao, rựa, đục, sau này có thêm cưa máy. Do thuyền được đẽo hoàn toàn bằng phương pháp thủ công nên phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm và tay nghề của người thợ hoặc các nghệ nhân.
Để đẽo được một chiếc thuyền độc mộc tốt, đi nhanh và đằm trên mặt nước người thợ phải tính toán đẽo làm sao cho độ cong của mũi, độ nặng của đuôi, độ thẳng của thân, độ dày mỏng của mạn và đáy thuyền phải thật hợp lí. Mọi thứ thoạt nghe qua có vẻ đơn giản nhưng kì thực khá phức tạp bởi chỉ cần tính toán sai lực đẽo và hướng đẽo của rìu là có thể ảnh hưởng đến độ bền cũng như tính năng kĩ thuật của chiếc thuyền.
A Lủi cho hay, trước đây hầu như nhà nào cũng có thuyền độc mộc, ngày nay do việc dùng thuyền độc mộc không còn nhiều nên số lượng thợ và nghệ nhân đẽo thuyền độc mộc cũng ít dần đi. Vì thế anh hiện là một số ít nghệ nhân còn nắm được kĩ thuật đẽo thuyền độc mộc của người Ba Na ở làng Lung Leng. Việc anh theo nghề vừa là niềm đam mê vừa muốn giữ lại cái nghề truyền thống của cha ông để lại. Công việc tuy không nhiều và cũng không đem lại nguồn thu nhập nhưng cũng giúp ích được cho việc bảo tồn nghề chế tác thuyền của làng và giúp cho đội đua thuyền của làng có được những chiếc thuyền đua tốt nhất mỗi khi vào mùa tranh giải đua thuyền độc mộc truyền thống của người Ba Na.
Hiện nay, thực hiện “Đề án bảo tồn và phát triển nghề truyền thống của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Kon Tum”, Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum đã phối hợp với UBND huyện Sa Thầy tổ chức cho các nghệ nhân làng Lung Leng, xã Sa Bình mở các lớp truyền nghề để bảo tồn nghề truyền thống cũng như hướng dẫn cách bảo quản thuyền để tránh hư hỏng do mưa gió và mối mọt.
Ngày nay tuy thuyền độc mộc không còn được sử dụng nhiều trong cuộc sống nhưng nó vẫn là một phần văn hóa của người Ba Na ở làng Lung Leng và đang từng bước được nghiên cứu đưa vào phục vụ du lịch để du khách có cơ hội trải nghiệm chèo thuyền độc mộc và khám phá giải đua thuyền độc mộc truyền thống đầy tinh thần thượng võ của đồng bào Tây Nguyên trên dòng sông Đăk Bla.