Đền thờ Bà Triệu được dựng từ thời vua Lý Nam Đế, toạ lạc trên núi Gai, để tưởng nhớ công lao của nữ anh hùng Triệu Thị Trinh – người có công đánh đuổi quân Đông Ngô.
Đền thờ Bà Triệu nằm gần quốc lộ 1A, ngay dưới chân núi Gai ở thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc.
Ngôi đền cổ cách TP Thanh Hoá gần 18 km về phía bắc và cách Hà Nội khoảng 140 km về hướng nam.
Tương truyền, vào thời vua Lý Nam Đế (542-548) trong một lần thân chinh đi đánh giặc Lâm Ấp xâm chiếm bờ cõi phương nam, nhà vua đã vào đền khẩn cầu Bà Triệu phù hộ. Ngày thắng giặc trở về, nhà vua đã trở lại làm lễ tạ ơn rồi cấp tiền cho dân làng Bồ Điền tu sửa, mở rộng đền thờ.
Sau nhiều lần bị tàn phá, tới thời vua Minh Mạng, ngôi đền được di chuyển về vị trí hiện tại. Cuối thế kỷ 18, đền bắt đầu có diện mạo như ngày nay. Đền được xây dựng theo kiến trúc nội công ngoại quốc với ba toà nhà chính gồm tiền đường, trung đường và hậu cung làm trung tâm.
Để đến được khu lăng mộ Bà Triệu trên đỉnh núi Tùng, du khách phải băng qua hơn 300 bậc thềm đá với độ dốc lớn.
Theo tài liệu lịch sử, Triệu Thị Trinh sinh năm 226, quê ở quận Cửu Chân, nay thuộc xã Định Tiến, huyện Yên Định, Thanh Hóa. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, bà đến ở với anh trai là Triệu Quốc Đạt, một hào trưởng ở Quan Yên.
Vốn giỏi võ nghệ, năm 20 tuổi, Triệu Thị Trinh cùng anh trai chiêu mộ hàng nghìn tráng sĩ ở núi Nưa dấy binh khởi nghĩa chống quân Đông Ngô xâm lược. Cuộc khởi nghĩa được nhân dân khắp nơi hưởng ứng, sức mạnh của nghĩa quân ngày càng lớn mạnh. Đúng lúc này, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Các nghĩa binh thấy Triệu Thị Trinh làm tướng can đảm nên tôn làm chủ tướng.
Quân Ngô phải cử đội quân hùng mạnh cùng nhiều viên tướng giàu kinh nghiệm trận mạc sang đàn áp nghĩa quân. Do lực lượng chênh lệch cùng nhiều mưu mô thâm độc khiến nghĩa quân của nữ tướng xứ Thanh thất bại. Bà Triệu tuẫn tiết tại núi Tùng, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc vào ngày 22/2, năm Mậu Thìn 248.
Để tưởng niệm công lao của Bà Triệu, nhân dân địa phương đã lập đền thờ, quanh năm hương khói thờ phụng bà.
Năm 2014, đền Bà Triệu được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt về lịch sử và kiến trúc nghệ thuật.
Năm 2023, lễ hội đền Bà Triệu được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo Trung tâm Nghiên cứu lịch sử và bảo tồn di sản Thanh Hóa, mỗi năm có hàng chục nghìn du khách đến tham quan, lễ viếng tại di tích Bà Triệu. Đông nhất thường vào dịp lễ hội được tổ chức từ ngày 21 đến 23/2 âm lịch hằng năm.